หลังเหตุที่อาจสัมผัส HIV เวลาเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดของ PEP องค์การอนามัยโลกแนะนำให้เริ่มเร็วที่สุด โดยเหมาะที่สุดภายใน 24 ชั่วโมงและไม่เกิน 72 ชั่วโมง ไม่ควรรออาการ รอคู่ไปตรวจ หรือรอให้ถึง window period
ขั้นแรก: ไปประเมิน ไม่ต้องวินิจฉัยตนเอง
ติดต่อโรงพยาบาลหรือหน่วยที่ให้ PEP แจ้งเวลาที่เกิดเหตุ ชนิดการสัมผัส การใช้ถุงยาง/PrEP และยาที่ใช้อยู่ บุคลากรจะประเมินว่าสารคัดหลั่งและช่องทางสัมผัสมีโอกาสถ่ายทอด HIV หรือไม่
การจูบ กอด ใช้ของร่วมกัน หรือสัมผัสน้ำลายที่ไม่มีเลือดโดยทั่วไปไม่ใช่เหตุให้ใช้ PEP แต่หากไม่แน่ใจควรให้บุคลากรประเมินแทนการเสียเวลาเถียงกับตนเอง
การตรวจไม่ควรทำให้ PEP ล่าช้า
หน่วยบริการจะตรวจ HIV เพื่อดูสถานะก่อนเริ่ม และอาจตรวจไต ตับ ไวรัสตับอักเสบ การตั้งครรภ์ และ STI ตามบริบท แต่การรอผลที่ไม่จำเป็นไม่ควรทำให้พ้นกรอบเวลา
PEP ใช้สำหรับผู้ที่ยังไม่มี HIV หากยืนยันว่ามี HIV ต้องเปลี่ยนเป็น ART สูตรรักษา ไม่ใช่กิน PEP ต่อเอง
รับยาอย่างไร
WHO 2024 แนะนำ PEP ระยะ 28 วัน โดยสูตรสามตัวยาเป็นตัวเลือกที่ต้องการ การเลือกสูตรเป็นหน้าที่ของบุคลากรตามแนวทาง อายุ การตั้งครรภ์ ไต ตับ และยาร่วม
รับประทานตามเวลาที่กำหนด หากอาเจียน ลืมยา หรือมีผลข้างเคียง ให้ติดต่อหน่วยบริการ ไม่หยุดเอง ยาส่วนใหญ่อาจมีอาการชั่วคราวที่จัดการได้ แต่ต้องประเมินอาการรุนแรง
สิทธิ PEP ของคนไทย
กรมควบคุมโรคระบุว่า PEP ฟรีสำหรับคนไทยและไม่จำกัดจำนวนครั้ง ที่โรงพยาบาลรัฐตามเงื่อนไขบริการ การมีสิทธิไม่ได้หมายถึงควรใช้ PEP แทนการป้องกันระยะยาว หากเกิดเหตุซ้ำควรคุยเรื่อง PrEP
ผู้ถูกล่วงละเมิดทางเพศควรได้รับบริการที่คำนึงถึงความปลอดภัย ความสมัครใจ การป้องกันการตั้งครรภ์ STI วัคซีน และการสนับสนุนทางจิตใจ ไม่ควรถูกบังคับเล่าซ้ำโดยไม่จำเป็น
หลังได้ยา อย่าลืมสิ่งอื่น
- ตรวจและรักษา STI ตามข้อบ่งชี้
- ประเมินไวรัสตับอักเสบและวัคซีน
- ใช้วิธีป้องกันระหว่างช่วงติดตามตามคำแนะนำ
- มาตรวจ HIV ตามนัดหลังเริ่มและหลังจบ PEP
- หากมีเหตุสัมผัสต่อเนื่อง วางแผนเปลี่ยนสู่ PrEP
ถ้าเกิน 72 ชั่วโมง
PEP โดยทั่วไปไม่เริ่มเมื่อเกินกรอบเวลา แต่ยังควรไปหน่วยบริการเพื่อวางแผนตรวจ STI การตั้งครรภ์ วัคซีน การดูแลบาดแผล และ PrEP สำหรับอนาคต การพ้นเวลา PEP ไม่ได้หมายความว่าไม่มีบริการเหลือ
ข้อความเร่งด่วน: หากยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ออกจากบทความนี้และติดต่อโรงพยาบาลทันที ยิ่งเริ่มเร็วโอกาสได้ประโยชน์ยิ่งมาก
