องค์การอนามัยโลกใช้ชื่อ “mpox” เพื่อลดถ้อยคำที่ก่อการตีตรา โรคนี้เกิดจากไวรัสและติดต่อได้กับทุกคนผ่านการสัมผัสใกล้ชิด โดยเฉพาะผิวหนังกับผิวหนัง แผล สารคัดหลั่ง และสิ่งของที่ปนเปื้อน การระบาดในเครือข่ายบางกลุ่มไม่ได้ทำให้โรคเป็นของอัตลักษณ์ใดอัตลักษณ์หนึ่ง
อาการที่ควรรู้
อาจมีผื่น ตุ่ม หรือแผลบริเวณอวัยวะเพศ ทวารหนัก ปาก ใบหน้า หรือส่วนอื่น ร่วมกับไข้ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อย และต่อมน้ำเหลืองโต บางคนมีเพียงไม่กี่แผลและไม่มีไข้ชัด อาการอาจคล้ายเริม ซิฟิลิส หรือโรคผิวหนัง จึงต้องตรวจ ไม่ควรวินิจฉัยจากภาพออนไลน์
ผู้ตั้งครรภ์ เด็ก และผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง รวมถึง HIV ที่ยังควบคุมไวรัสไม่ได้ อาจเสี่ยงอาการรุนแรงมากขึ้น ควรติดต่อบริการเร็วเมื่อมีอาการหรือสัมผัสใกล้ชิดผู้ป่วย
ลดการแพร่เชื้อเมื่อสงสัย
หลีกเลี่ยงการสัมผัสผิวหนังและเพศสัมพันธ์ ปิดแผลเท่าที่ทำได้ ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัว เสื้อผ้า เครื่องนอน หรือของเล่นทางเพศร่วมกัน ล้างมือ และติดต่อหน่วยบริการเพื่อขอตรวจ ทำตามคำแนะนำเรื่องการแยกตัวจนกว่าแผลทั้งหมดจะหายและมีผิวใหม่
ถุงยางอาจลดการสัมผัสบางส่วนแต่ไม่ครอบคลุมผื่นนอกบริเวณถุงยาง จึงไม่ใช่การป้องกันทั้งหมด หลังหายควรทำตามคำแนะนำล่าสุดเรื่องเพศสัมพันธ์ เพราะยังมีคำถามเกี่ยวกับการคงอยู่ของไวรัสในสารคัดหลั่งบางชนิด
วัคซีนมีบทบาทอย่างไร
WHO แนะนำวัคซีนก่อนสัมผัสสำหรับผู้มีความเสี่ยงสูงในบริบทการระบาดตามนโยบายประเทศ และวัคซีนหลังสัมผัสควรให้เร็วที่สุด โดยเหมาะที่สุดภายใน 4 วัน และอาจให้ได้ถึง 14 วันหากยังไม่มีอาการ การจัดสรรและเกณฑ์รับวัคซีนในไทยอาจเปลี่ยนตามสถานการณ์ จึงควรตรวจสอบกับกรมควบคุมโรคหรือหน่วยบริการ
วัคซีนไม่แทนการสังเกตอาการและการลดสัมผัสหลังเหตุ ผู้มีอาการต้องประเมินก่อน ไม่ควรไปฉีดโดยไม่แจ้งอาการ
สื่อสารอย่างไรไม่ทำร้ายคน
บอกพฤติกรรมและอาการที่สัมพันธ์กับการแพร่เชื้อ แทนการระบุว่าเป็น “โรคของเกย์” ใช้ภาพผื่นหลากหลายสีผิว และให้ช่องทางตรวจที่รักษาความลับ การตีตราทำให้คนซ่อนอาการและทำให้ควบคุมโรคยากขึ้น
การป้องกัน mpox ที่ดีจึงประกอบด้วยข้อมูลตรงไปตรงมา วัคซีนตามเกณฑ์ การตรวจเร็ว การดูแลคู่สัมผัส และความเคารพต่อผู้รับบริการ
